Agmund Berdorsson Bolt *

Kilder og litteratur ▶DN bd. 1 nr. 469, bd. 2 nr. 501, bd. 3 nr. 477, 484, 760, bd. 4 nr. 582, bd. 6 nr. 338, bd. 11 nr. 110, bd. 18 nr. 34, bd. 21 nr. 292. I tillegg fleire brev om gardhandlar, makeskifte o.a. i DN bd. 1-12 og 16 ▶NgL, rk. 1, bd. 3 og rk. 2, bd. 1 ▶NHfNF, bd. 3, del 1, 1915 ▶Akershusregisteret af 1622, utg. av G. Tank, 1916 ▶E. Bull: biografi (Agmund Bergtorsson) i NBL1, bd. 2, 1925 ▶H. Sollied: “Kildekritiske undersøkelser vedrørende nogen middelalderslekter. II. Bolt”, i NST, bd. 7, 1940, s. 26-65, 261-285 og 289-309 ▶G. Leistad: “Nesøya og nesøygodsets eiere i middelalderen og tidlig ny tid”, i Asker og Bærum Historielag. Skrifternr. 37, 1997, s. 311-346 _________________________________________________________________________________________________ Riddar, riksråd og høvedsmann. Foreldre: Faren var Berdor Kolbeinsson (nemnd 1357-70); mora er ikkje kjend. Gift ca. 1380 med Gunhild Bergsveinsdotter (ca. 1355-etter 1422), dotter til Bergsvein Bårdsson (ca. 1315-ca. 1361) frå Gudbrandsdalen og G udrun(?) Guttormsdotter (ca. 1320-ca. 1370). Farbror til Amund Sigurdsson Bolt (1400-65). Agmund Berdorsson Bolt var aktiv i rikspolitikken frå ca. 1380 til noko etter etableringa av Kalmarunionen. Ved arv og oppkjøp fekk han hand om mykje jordegods, og han utnytta dei flytande tilhøva etter Svartedauden til å driva ein målmedveten arr onderingspolitikk. Agmund Berdorssons farfar, Kolbein, budde på Flesberg i Råde og er nemnd 1333. Han er sjølv ikkje omtala med Bolt-namnet, og av hans tre søner Sigurd, Berdor og Aslak var det berre den sistnemnde som skreiv seg Bolt. Til same ætta høyrde erkebisko p Aslak Harniktsson Bolt, son til Aslak Kolbeinssons dotter Sigrid, og opprørsleiaren Amund Sigurdsson, som var brorson til Agmund Berdorsson. Agmund Berdorsson er første gong omtala i brev frå 1370, og 11 år seinare hadde han kome inn i riksrådet. Frå no av og framover til 1405 høyrde han til den fremste krinsen av adelsmenn i Noreg, jamvel om han i byrjinga berre hadde væpnarstatus. 13 87 utferda han brev som syslemann i Borgarsysle (han hadde nok hatt sysla i nokre år då), og ikkje lenge etter vart han plassert i den viktige stillinga som høvedsmann på Akershus. Det har vore rekna med at han fekk riddarslaget på kroningsmøtet i Kalmar 1398; han er rett nok omtala som herr Agmund Bolt alt 1389, då han var med i følgjet til den utvalde kong Erik på veg til hyllingsmøtet på Øyratinget, men brevet som omtalar dette, er referert i eit brev frå så sein tid som 1440. 1405 vart herr Agmund utan forvarsel fjerna frå stillinga som høvedsmann, og riddaren Eindride Erlendsson, som tidlegare hadde tenestegjort ved hoffet, vart innsett i staden. Det var eit av dei tiltaka dronning Margrete gav den unge kong Erik inst ruks om å gjennomføra på reisa si til Noreg dette året. Dette kan ikkje tolkast som mistillit til herr Agmund, men meir som eit uttrykk for at dronninga sjølv ville ha kontrollen. Utskiftinga gjekk inn i eit mønster med nye menn i høge stillingar, og Agmund Berdorsson var på den tid ein mann på ca. 60 år. Agmund Berdorsson var ein godsrik mann. Hovudtyngda av jordegodset låg i Borgarsysle, der hovudgardane var Tomb i Råde og Mosseros i Våler, men han hadde også eigedom i Hurum (hovudgarden Tronstad), i Vestfold og andre austlandsbygder. Han hadde s jølv arvegods og fekk mykje i tillegg då han gifte seg, dessutan dreiv han livet igjennom ein aktiv oppkjøps- og arronderingspolitikk. Arveoppgjeret etter herr Agmund vart halde 1422, og han var då truleg død to eller tre år tidlegare. Enka levde enno, men ho er ikkje nemnd seinare. Herr Agmund og fru Gunhild hadde sonen Håkon og dottera Borghild. Håkon Agmundsson (ca. 1385-etter 1438) var væpnar og riksråd, og var gift med ei svensk adelsdame, Elin Laurensdotter av Aspenäs-ætta; ho vart seinare gift med riksråd Einar Olavsso n Fluga (død 1483). Også dottera Borghild vart gift med ein utlending, den tyskætta Herman Molteke (død før 1472). Han er kjend som bondeplagar då han hadde Skaun i Borgarsysle i forlening i 1420-åra, og vart jaga frå bygda 1428. Men han miste ikkje lenet sitt og ser seinare ut til å ha vorte godteken også av bygdefolket. I eit brev frå omkring 1450 er han omtala som riddar. Han og fru Borghild hadde Tomb i Råde som hovudgard.